Поэта 70 шу дизад

Поэта 70 шу дизад

Новости - Новости

Вайна юкъе баха а баьха, вайца дика-во дийкъа, бакъдунен чу дIабахача наха вай дергдола эггара дикагIдола гIулакх да, уж дагабоагIаш хилар. Уж дешаш ала доагIа укх деношка 70 шу дузаш волча Картоев Мажита Мурадах. Хала хете а, из тахан вайца воацаш ва. Мурад кхелхар соахка 29 марте, ший 69 шу диза кхеле. Из ваьвар 1950-ча шера Казахстана Павлодарски областа Павлодарски района Даниловка яхача юрта. 1956-ча шера цигара цIабоагIа цар дезал, цу хана Инаркъех Советское оалаш хиннад, шоай тайпан нах баьхача юрта совц уж. 1958-ча шера юртарча № 12 йолча школе цхьоалагIча классе деша вода кIаьнк, хIаьта 1968-ча шера цо итт класс йоаккх Долакоарча № 7 йолча юкъерча школе.

 

Цу шера лакхара дешар дешарий мугIарашта юкъеваха тар ца лойя а, 1970-ча шера ший уйла кхоачашъе карагIдоал Мажита Мурадá. Цу хана Шолжа-ГIалий тIа университет яцар. Цо хержáр Нохч-ГIалгIай паччахьалкхен хьехархой института филологически факультет яр. Бакъда Мурад дийша валале, цунах хьахул университет а. Балха-м юртарча школе 1969 шера дIаийцавар из, институте деша а оттале, цудухьа болх бешше деша дезаш вар юртара хьехархо. Пхи шу даьлча (цох дукха ха хете а, хIама хьадеш, моллагIча цхьан гIулакха тIа волча сага ха сиха дIайода), 1975-ча шера цо эггара хьалха бедолл хьехархо хилара тешал деш дола каьхат. Цу заман чухь, хIанз санна доацаш, чIоагIа сий долаш бар гIалгIай мотт ше а из хьехаш бола нах а. Амма Мурад эрсий мотт, литература; гIалгIай мотт, литература хьеха йиш йолаш вар. Иштта балха говзал цун хилар белгалдаьккхадар диплома тIа. Цу школе дуккхача шерашка беркате къахьег Картоевс. 1982-1985-ча шерашка МагIалбикерча №3 йолча юкъерча школе къахьегаш хул дош говза ала ховш хиларал совгIа, из дIаязде а литературан йоазош кхолла а ховш вола зIамига саг. Дуккхача кагийча наха а мехкарашта а наьна метта хозал йовзийтар цо цу юкъа, царех цхьабараша шоаш а бийзар шоай вахара никъ хьехархочун балхаца. Цул тIехьагIа, 1985-ча шера ший дезалца Шолжа-ГIалий тIа ваха вода Картоев. Укхаза цунга кхоач «Сердало» газете корреспондент волаш аз болх баь 613-гIа кабинет. Мурад культура отдела корреспонденталла дIаэц цу ханарча газета кулгалхоша. Сога хаьттача, из редакце балха хилар газета сий доалаш моттиг хIама дар. Iомаве, хьеха ца дезаш, кийчча журналист вар цига кхаьчар, мотт къаьначарна нийса а царел тIех а ховш. Иштта болхлой бIаьннена юкъе е эзарнена юкъе цаI мара хилац. ХIама ховш вола саг балха тIа лакхлуш хул, Мурадах отдела заведующи хул, цул тIехьагIа Нохч-ГIалгIайчен шин районе гIолла – МагIалбикеи Надтеречнии- вола газета корреспондент хул цох. Газета а шин къаман республикан а Шолжа-ГIалий тIара гIулакхаш мелдала доладелча, из юха ший даьй лаьтта – МагIалбике кхоач. Юххьанца цигарча № 3 йолча, тIаккха № 13 йолча юкъерча школашка деша дагIача берашта хьехаш хул из. Цига цо къахьег 1995-гIа шу тIакхаччалца, хIаьта 1996-ча шера февраль бетта цох хьалха мо «Сердало» болхло хул. Корреспондент, отдела зеведующи, редактора заместитель волаш къахьег цо укх наькъа. Цига воллаше, 2000-ча шера из балха хьех МагIалбикерча «Халкъа дош» яхача газете, отдела заведующи волаш. Цу шинна балхах дика лоархIа а ву, йоазонца кулг шаьрденна вола журналист. 2010 шера денз цо болх бу «МагIалбика хоамаш» яхача газета редакце. Эрсий а гIалгIай а меттала дика язде ховш вар Мурад. Дикка ха яр Россе журналистий цхьанкхетаре из дIаийца а.

-2-
Публициста йоазош санна, шин меттала бар йоазонхочун кхоллам а. Бакъда волалуча хана наьна меттаца къахьегаш волавеннавар из. «Стихаш» аьнна цIи а йолаш, диткъига книжка дар цо эггара хьалха 1972 шера арахийцар. Из кхоачам болаш хилар дика поэт санна Мурад мехкахошта дIавовзийта. Цул тIехьагIа, 20 совгIа книжка, кийчдаь, арахийцад цо, ше поэт а прозаик а хилара тешал деш. Царех диъ байташ тIайолаш да, вокхарна юкъеяхар проза я. Мурада къахьийгад роман, повесть, дувцар, фаьлг, анекдот яхача жанрашка, цул совгIа язъяьй дукха стихотворенеш, поэмаш. Царех цхьаяраш Iомаю школашка. Масала, 9-ча классе проза я «Дошо цIий» (романа тIара дакъа), «Иккаш» (тIема ханара дувцар); 6-ча классе «Дош делар аз» яха байт Iомаю, хIаьта 5-ча классашта лаьрхIача книжканна юкъейихьай Картоевс язъяь «Седкъий», «КIормац» яха стихотворенеш. Уж тIеххьаръяраш къаьстта дукха езаенна ба дешархой. Цудухьа укхаза уж шаккха еша безам ба са. «Седкъий» яхача байто духхьал сигалара седкъий хестадаь Iац, цо йоах, массанахьа седкъий да: цIагIа, ара, школе, иштта кхы дIахо. Нийса да из-м. ЦIагIа чувеча, наьнах сердал тела седкъа хетабала тарлу, дезалерча берех седкъилгаш хета йиш я; школе вахача, дика дешача берех седкъий хеталу; юрта араваьлча, юртарча мехкарех седкъий хет; хIаьта саг йоалаяьча сагá ший къонача, хозача нускалах а хетабала тарлу цхьа седкъа:
«Седкъий, седкъий! Уж мичара
Хьагулденнад сона-м хац;
Седкъий –цIагIа, седкъий – ара,
Седкъий доацаш моттиг яц.

Илли санна ловзавувлаш,
Со гIозваьнна лаьтта лел…
Седкъий – дегаш, седкъий –уйлаш.
Седкъий – бIаргаш сога дел.

Латт со лаьттан абат дешаш,
БIаргаш заггIе делакъеж…
Седкъий –бIаргаш, седкъий – тешаш,
Раьза долаш сога хьеж.

Тайп-тайпарча поэташа дукха дийцад кортамукъалах, паргIатонах, сай сага чулатташ воацаш, мукъа хила везилгах. Бакъда Мурадá ший тайпара а хоза а никъ корабаьб сага а дийната а низ бе, паргIато ехка йиш йоацилга хьагойта. Мел дукха рузкъа хьога дале, унахцIена вале, амма паргIата хьо веце, цу шедолча хIаман мах ши кепиг бац. Кортамукъа воацаш хилча деррига дуне готталу. Из паргIато яккха гIерташ, дукха тIемаш даьд дунен тIа, революцеш хиннай, митингаш, бунташ хьеяьй. Царех дукхагIъяраш адамий цIий Iододаш чакх а яьннай. Вешта аьлча, наха шоай синош а дIадаллал чIоагIа лоархIача

-3-
хIамаех цаI да, хьай лоIаме хьо хилар. «КIормац» доккхача цIагIа дисад, хIаьта готта я цунна, хIана аьлча цун паргIато къайла биъ пен ба гонахьа:

«КIормац, кIормац, сабIарзденна,
Лел тха цIагIа готувсаш;
Дагадеха, цхьанне лампилг
Хьалсагарга сатувсаш.

Лелаш да из, йиш а еха,
Са ца лоIаш, готувсаш.
Дуне миссел долча цIагIа
Iоха моттиг ца корош.

Саготденна хьувз из кIормац,
Гонна тIехьа тувсаш го.
Ва ма чIоагIа готта я хьо,
Пено къайла паргIато!»

Мурад ше веце а, даим из вайна дагалоаттавеш да цо дита книжкаш. Уж дукха да: «Са дукхадахаргаш – иллеш», «Наькъий иллеш», «Са мохк», «Наьна дог», «Бедуина даь йоазош», «Хержараш» цIи йола массехк книжка, «ВорхI йиший воша» «Фаьлгаш», «Тени», кхыдараш. Картоевс хьийга къа зувш бар хьакимаш а мугIарера нах а. Цунца дувзаденна цхьацца совгIаташ даьдар Мурада. Из вар А.Шерипова цIерагIча конкурсе котбаьннарех цаI, массехказа журналистий преми еннар вай мехкахочоа. Дукха сийлен грамоташ тийннай цунна, царех я «Сердало» газето, ГIалгIайчен паччахьа еннараш. 2010 шера цох ваьв МагIалбика сийдола вахархо.
Мурада 70 шу дузача укх деношка, цун книжкаш хьа а ийца, юха а из дагалаьцача, уж дийшача бакъахьа хетар сона, из вовзаш мел хиннараша а цахиннараша а.
С. Арчаков, «Сердало», №100-101

Интересная статья? Поделись с другими: